Vrije wil of gestuurd door ons brein? Debat met Swaab en Schwitters op 5 mei in de Amsterdamse Academische Club

Vrije wil of gestuurd door ons brein? Debat op 5 mei in de Amsterdamse Academische Club
Bestaat de vrije wil? Zijn wij verantwoordelijk voor onze daden, of zijn die simpelweg een uitvloeisel van processen in ons brein? En wat zijn de gevolgen daarvan voor het strafrecht? Daarover praten Dick Swaab, hoogleraar neurobiologie en auteur van ‘Wij zijn ons brein,’ en Rob Schwitters, universitair hoofddocent rechtssociologie, tijdens de vrijheidslunch in de Amsterdamse Academische Club.
De vrije wil is een illusie, is de bekende en omstreden opvatting van Swaab. En juist dat gegeven maakt leven in vrijheid zo belangrijk, aldus de hersenonderzoeker. “Wij zijn in hoge mate geprogrammeerd door onze genetische achtergrond en andere ontwikkelingsmechanismen. Ons karakter maakt dat we niet vrij zijn om te kiezen. Om te zijn zoals we zijn, hebben wij vrijheid nodig.”
Dat wil zeggen, zoveel mogelijk vrijheid. “Mensen denken altijd dat wanneer de vrije wil niet bestaat, je ook niet kunt straffen. Maar dat is onzin. Iedere maatschappij heeft regels nodig, en die regels moeten gehandhaafd worden. Wij hebben die taak uitbesteed aan politie en justitie,” aldus Swaab.
Wel zet hij zijn vraagtekens bij de effectiviteit van die straffen. Heeft het zin om delinquenten met psychische stoornissen op te sluiten? Swaab vindt van niet. “Ook als ze TBS krijgen opgelegd, dus wanneer is bepaald dat ze niet verantwoordelijk waren voor hun daden, moeten ze eerst de gevangenis in. Pas daarna volgt de behandeling. Dat zou andersom moeten zijn.”
Maar deze focus op de effectiviteit van straffen doet geen recht aan de functie van het strafproces, zal rechtssocioloog Schwitters uiteenzetten in zijn repliek op het betoog van Swaab. “Het gevaar is dat de beweegredenen van de dader gebagatelliseerd worden, zodat er geen ruimte meer is voor tegenspraak.”
Ook kan het ontkennen van de vrije wil leiden tot een inperking van de vrijheid, zegt Schwitters. “Wanneer je ervan uitgaat dat het menselijk handelen wordt ingegeven door externe factoren, dan ligt het voor de hand dat mensen gaan ingrijpen om dat gedrag te beïnvloeden. Willen we in zo’n samenleving leven?”
Oudezijds Achterburgwal 235. (5 mei, 12-14 uur. Gratis, aanmelden verplicht. Voor Paroollezers zijn nog twintig plekken beschikbaar)

Advertenties
%d bloggers liken dit: